Toselli droeg de serenade op aan zijn geliefde

donderdag 20 oktober 2011 00:00

De negentiende eeuw, het was nog de tijd van vele Duitse hoven, waar het wemelde  van koningen, aartshertogen en  hertogen.  In die tijd ontwikkelde zich een ongewone doch buitengewoon heftige  romance. Op zich ook weer niet zo bijzonder, een liefdesrelatie komt meer voor. De relatie hield echter geen stand en het ene wat ons nu een eeuw later nog herinnert aan die affaire is de beroemde Serenade van Toselli.

Prinses Louise van Bourbon-Parma, geboren in 1867 was gehuwd  met aartshertog Frederik August de Derde van Saksen, had  voor de opvoeding van hun kinderen een huisonderwijzer in dienst. De lessen werden met graagte gevolgd zowel door de kinderen als hun moeder. Tussen hare hoogheid en de onderwijzer ontspon zich een idylle die zo hevig opbloeide, dat de aartshertogin, vlak voor hun troonsbestijging in Saksen (1903), man en kinderen  in de steek liet voor deze huisonderwijzer. De gevolgen bleven niet uit. De aartshertog vorderde echtscheiding, waarop Louise van alle rechten uit afstamming en huwelijk vervallen werd verklaard. Er was geen terug voor haar mogelijk.

Die zocht ze trouwens ook niet, want nadat de relatie met de onderwijzer op de klippen liep, ontmoette ze in Florence de zestien jaar jongere Italiaanse pianovirtuoos, componist en bewonderaar van vrouwelijk schoon Enrico Toselli (1883- 1926).

Hevige liefde op het eerste gezicht van weerskanten. Het  huwelijk in 1907 te Londen voltrokken was  het huwelijk van de eeuw. Het hield slechts stand tot 1911. Toen werd het ontbonden en is Louise tot haar dood in 1944, alleen gebleven.

Het zoontje, uit het huwelijk van Enrico en Louise geboren, werd bij de scheiding aan de vader toegewezen. Enrico Toselli was een vruchtbaar componist, maar van de operettes en muziekstukken die hij componeerde en die nogal succes hadden in Italië, is er maar één, dat de tijden heeft getrotseerd en dat is die Serenade, opgedragen aan zijn Louise. Zij betrok na de scheiding in 1911 een villa in Elsene bij Brussel. De troonverstotingen in 1918 troffen ook het hertogelijk huis van Saksen en de dertigduizend  mark, die haar eerste echtgenoot haar als jaarlijkse toelage toekende bij de scheiding, waren na de beruchte inflatie na de Eerste Wereldoorlog niet meer dan een habbekrats waard. Louise heeft een heel moeilijk leven in eenzaamheid gehad. De buurt kende haar onder de bijnaam ‘de armoede-gravin’ en toen ze in 1944 overleed werd ze van de armen begraven, zoals dat toen heette. Behalve een non, die een boeketje bloemen op de kist legde, was er niemand die haar laatste gang vergezelde. Zoals ze sinds 1911 geleefd had, zo stierf ze, genegeerd door haar eerste familie (zoons waren officier in het Keizerlijke leger) en de zoon uit haar tweede, het Toselli huwelijk (Enrico was in 1926 overleden). Later werd bekend, dat die non Prinses Joséphine, zuster van Koning Albert I van België  was. Nogmaals, en daarmee zou alles uitgeweest zijn! Maar de serenade ging zijn eigen leven leiden. Eerst alleen in Italië, later over de hele wereld. En al mag er niet zoveel vraag meer zijn naar dit unieke vioolstukje (er wordt praktisch niet meer door strijkjes gemusiceerd  in openbare gelegenheden), vergeten is de serenade zeker niet.  Jaren geleden was de serenade het meest gevraagde muziekstuk in café-concerts. Zelf heb ik het wel eens mogen beluisteren in Ruteck’s te Arnhem, gespeeld door Sem Nijveen.

Zeven maal op één avond spelen kwam nogal eens voor. Men heeft  toen bepaald, dat het met driemaal per avond afgelopen moest zijn. Het verhaal gaat, dat de beroemde tenor Beniamino Gigli met deze ‘uit liefde geboren serenade’ zijn vrouw verworven en voor het leven gehouden heeft. Gigli deed dienst  als militair-telefonist. Hierdoor onderhield geregeld contact met het meisje van de telefooncentrale. Haar stem deed hem wat en gaf hem zo'n vreemd gevoel van binnen (zou Corrie Konings zingen), Toen ze eens telefoneerden over ‘dienstzaken’ vroeg Beniamino of hij wat voor haar mocht zingen.

Gigli zong de serenade, de telefoniste  was tegen het lied en de expressie van Gigli niet bestand en gaf hem tijdens het telefoontje haar jawoord, zodat ze zich de volgende dag konden verloven. Of  ‘La Serenata’ dit Enrico Toselli tegenwoordig nog zo'n ijzeren liefdesband vermag te smeden blijft een vraag. Muziek is echter heel wat mans en een gevoelig lied als dit zal altijd weerklank vinden.