De Overval van 8 december 1944

vrijdag 09 december 2011 13:39

8 december 1944 werd door de KP (Knokploeg)  een overval gepleegd op de gevangenis De Blokhuispoort te Leeuwarden. De aanleiding voor deze overval was de arrestatie van enkele vooraanstaande verzetsmensen en het mislukte poging de politie-inspecteur Bakker tijdens zijn transport te bevrijden.

Al eerder had Piet Kramer een plan ontworpen voor een overval op de Blokhuispoort, voor het geval dat dat nodig was. Dit plan werd nauwgezet uitgevoerd en het doel om 51 verzetsmensen te bevrijden slaagde zonder geweld te gebruiken.

Men moest keuzes maken, omdat het onmogelijk was om voor alle gevangenen een onderduikadres te regelen.

Goffe Hoogsteen, *2 januari 1920 Surhuizum, †17 september 2011, Surhuisterveen. was één van de KP’s, die deze overval, ook wel ‘Kraak’ genoemd, pleegden. In de oorlog had hij de verzetsnaam Theo. Hij nam deel aan  één van de meest opzienbarende verzetsdaden  tijdens de Tweede Wereldoorlog nl. de bevrijding van ruim vijftig  verzetsmensen  uit de gevangenis de Blokhuispoort te Leeuwarden

Goffe tijdens een interview: “Zie mij niet als een held, ik deed gewoon wat mijn gevoel me ingaf. Als de situatie  er om schreeuwde en ik kon het fysiek aan, zou ik het weer doen.”  Hij had het niet van een vreemde. Zijn vader, timmerman en aannemer, zat tot over zijn oren in het verzet. In het ouderlijk huis vonden Joodse onderduikers regelmatig onderdak. “Ik hielp vader weleens. “Als ik wordt gepakt, moet jij er mee doorgaan”, zei hij.

Op 10 mei 1940, de dag dat de Duitsers binnenvielen, was Hoogsteen soldaat in Westerbork.  Om drie uur ’s nachts riep de commandant. “Jongens, d’r uit. Het is oorlog”. Het dreigende geluid van brommende Duitse vliegtuigen bevestigde dat.

Lachertje

Het duurde niet lang of de eerste Duitse soldaten doemden op. “Ik zag ze aankomen. Het maakte me woedend maar tegenstand van enige importantie zat er niet in. Het zou een oneerlijke strijd zijn geweest.  Want onze bewapening was in lachertje”. In vijf legerauto’s, met Hoogsteen als een van de chauffeurs, reden de mannen dwars over de heide richting Sneek. “De kogels vlogen ons om de oren.”

Van Sneek ging het naar de haven van Makkum. “In vissersbootjes gingen we naar de andere kant van het IJsselmeer.

Hoogsteen vertrok naar Haarlem, waar hij eerder in de Ripperdakazerne een deel van zijn dienstplichttijd had doorgebracht. Na een paar dagen belandde Hoogsteen onder Duits toezicht eerst in Haarlem en later een paar maanden in Groningen. Hij moest zich daar melden voor de Arbeitseinsatz. “Dat verdom ik”, dacht hij, “Mij zien ze niet in Duitsland”.

Met een dienstmaat, nam hij de benen. Bij Zuidhorn kwam hun een auto achterop, het bleek scheepsbouwer Barkmeijer uit Stroobos te zijn. Hoogsteen en zijn dienstmaat mochten instappen.

Knokploeg

Eenmaal thuis vormde Hoogsteen al snel een knokploeg (KP) met vier kennissen uit de buurt. Zij sloten zich aan bij tien anderen op een boerderij in Legauke,  ten zuiden van Opeinde.

Vanuit Leeuwarden kwam na enige tijd echter het verzoek tot versterking van de plaatselijke KP. Hij en vier anderen vertrokken naar de hoofdstad. “ We waren er net weg toen de Legauke door de Duitsers werd overvallen, waarbij tijdens een vuurgevecht twee zonen van de boer en twee Duitse  soldaten sneuvelden.”

Overval

Voor de overval op de Blokhuispoort werd Hoogsteen gewoon gevraagd. Weigeren was geen optie. Hij was wel op van de zenuwen. “Wij gingen op pad en onderweg dacht ik: “Zullen we dit overleven? In Amsterdam was een soortgelijke overval mislukt.”  Ieder van de 25 mannen die de gevangenis binnengingen, had zijn taak.

Hoogsteen: “Ik posteerde vlak bij de deur.  Ik zie nog de gevangenen met stralende gezichten de trap afkomen. In no time was iedereen, onder begeleiding van verzetsmensen , in het donker verdwenen.”

De Overval

8 december 1944 slaagden 25 verzetslieden onder leiding van knokploeg-voorman Piet Oberman erin met een ingenieus plan en zonder een schot te lossen binnen te dringen in de Blokhuispoort, de gevangenis in Leeuwarden. Zij hadden een lijst met 39 namen van mensen voor wie acuut gevaar dreigde. Uiteindelijk werden 51 van de in totaal ruim 200 gevangenen bevrijd. ‘De kraak’, waarvan in 1962 op basis van een door historicus en journalist Lou de Jong (1914-2005) geschreven scenario de film De Overval werd gemaakt, duurde precies drie kwartier. De bevrijde gevangenen werden, eenmaal buiten, zo snel mogelijk door andere verzetsmensen naar onderduikadressen gebracht. Represailles zijn door de Duitse bezetter opvallend genoeg nooit genomen.