enquete
 
Bekkema
 
warrenhove
 
damhus
 
bewegingscentrum
 
abd pluskrant banner
 
humanitas
 
museumdr8888
 
smelneserfskip
 
meldij
 
rebbers
 
Uitinmedia

 Lindeboom

 

nieuwsbrief sunenz

148e kb 1 Dr8n Anti apartheidsb1986AWoudwijk vrij

1. Anti-apartheidsbeeld met zwart zoeloemeisje, op lage vierkante sokkel, Drachten. Rechtenvrije foto

Jubileum
In de 147ste kunstrubriek stond het geabstraheerde beeld De Ganzentrek centraal, dat Anne Woudwijk voor de dependance van de voormalige Nederlandsche bank in Drachten had gemaakt. Zes jaar daarvoor ontstond een heel ander kunstwerk, dat een van zijn bekendste werken is geworden: het Anti-apartheidsbeeld. Dit werk is in 1986 in opdracht van de jubilerende Rabobank in Drachten gemaakt. In die tijd was de beeldhouwer geschokt door het apartheidsregime in Zuid-Afrika. Hij gaf het beeld vorm in een ideaalbeeld. Als reactie op de apartheid verenigde hij blank en zwart en ontwierp een beeld waarin twee kinderen samen een boven hen uittorenende korenschoof binden: de een een Zoeloemeisje, de ander een blank jongetje

.

Sharpeville
Samen stonden ze in 1986 voor een betere, vredige toekomst. De Zoeloes waren tot begin negentiende eeuw nog een klein volk, maar groeiden uit tot een (voormalig) machtig strijdersvolk, het grootste van Zuid-Afrika. In 1879 brak de Anglo-Zoeloeoorlog uit. Ze hielden stand, maar werden daarna toch verslagen en eerst deel van de Britse kolonie Natal en vanaf 1910 van de Unie van Zuid-Afrika. Midden twintigste eeuw woonden ze vooral in de provincie KwaZoeloe-Nata, ook nu nog. Het Zoeloe, hoort tot de Bantoetaal. Het woord zoeloe betekent in Zoeloe hemel of lucht.
Sinds 1948 werd in Zuid-Afrika een politiek van apartheid gevoerd, een scheiding van de blanke en zwarte bevolking waarbij de blanken sterk bevoordeeld werden. Op 21 maart 1960 vond het bloedbad van Sharpeville plaats waarbij politie op ongewapende zwarte demonstranten schoot, toen meer dan 20.000 inwoners demonstreerden tegen de pasjeswetten die hun bewegingsvrijheid beperkten.

148e kb 3 zulu king shaka zulu

2. Schets van King Shaka (1781-1828), 1824. Toegeschreven aan James King, Natianal Isaacs: Travels and Adventures in Eastern Africa, 1836. De enige bekende (Europese) afbeelding van deze koning . Historische afbeelding

 

134ste VN resolutie
Bij deze demonstratie, georganiseerd door het Pan-Afrikaans Congres, vielen 69 doden. Op 1 april 1960 stelde de VN dat het grootschalig doden van ongewapende vreedzame betogers tegen racistische discriminatie en segregatie in de Unie van Zuid-Afrika voortkwam uit de racistische politiek van de Zuid-Afrikaanse overheid, die oproepen van de Verenigde Naties om zich aan het Handvest van de VN te houden naast zich bleef neerleggen. De VN vroeg de secretaris-generaal regelingen te treffen met Zuid-Afrika ten behoeve van de principes van het VN-Handvest en nam daarvoor de 134ste resolutie van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties aan.

148e kb 2 Dr8n Anti apartheidsb1986 A Woudwijk

3. Ant-apartheidsbeeld met blanke jongen. Rechtenvrije foto

IFP
De Inkatha Vrijheidspartij (IFP) is een voormalige culturele beweging en sinds 1990 een politieke partij. In 1975 maakte partijleider Mangosuthu Buthelezi van de al bestaande culturele Zoeloe-organisatie Inkatha (Inkatha yeNkululeko ye Sizwe; 'Vrijheidsnatie Inkatha') de IFP, een partij die geweldloos verzet bood tegen het apartheidsregime. Deze partij startte in KwaZulu-Natal en breidde zich al snel uit naar Transvaal, Oranjevrijstaat en de Westelijke Kaap en werkte samen met het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) in hun anti-apartheidsstrijd. Deze partijen groeiden in de jaren ’80 van de 20ste eeuw uiteen en dat leidde tot een vreselijk bloedige strijd tussen ANC, IFP en andere anti-apartheidsorganisaties met gevechten in de zwarte townships, folteringen, necklacing en lynchpartijen. Het beeld dat Woudwijk maakte stamt uit deze periode.

 

148e kb 4 Nelson Mandela

4. Nelson Mandela in Johannesburg, 3 mei 2008. Foto uit:South Afria The Good New. www.sagoodnews.co.za

Symbool
Pas in 1994, acht jaar nadat Anne Woudwijk zijn beeld maakte, 34 jaar na Sharpville en 46 jaar nadat in Zuid Afrika het apartheidsregime was ingevoerd zijn onder Nelson Mandela de Bantoestammen opgegaan in een nieuw Zuid-Afrika. Het uit steen gehouwen beeld van Anne Woudwijk aan de Gauke Boelenslaan herinnert aan de Zuid-Afrikaanse apartheid, die veel leed veroorzaakte maar wie de titel van het beeld en de geschiedenis daarachter niet kent zou er ook de verbeelding van een volkssprookje in kunnen zien. Het Anti-apartheidsbeeld is een monument voor de omgekomen Zoeloes en staat symbool voor allen die vreedzaam demonstreren met de dood hebben moeten bekopen. Het beeld is tegelijk bedoeld als een visionair beeld van een wereld waarin die apartheid zoals destijds in Zuid-Afrika verdwenen is.

Drachten, Aldtsjerk, 2017 ©Gerhild van Rooij

Bronnen,
zie fotobijschriften
Keunstwurk.nl

Meer over Anne Woudwijk in Pluskrant.nl
Gerhilds Kunstrubriek 146: ‘Ganzen Anne Woudwijk’, 22.9.2017
Gerhilds Kunstrubriek   76: ‘Korhoender, Anne Woudwijk’, 25.3.2016
Gerhilds Kunstrubriek 24: Cortènstaal 7, De Boegen, Frans Ram, 3.2.2015

 147e kb 1 gvr Woudwijk ganzentrek

1. Ganzentrek, Anne Woudwijk © foto auteur

In 1992 werd in Drachten een Fries-Gronings agentschap van De Nederlandsche Bank geopend. Bij die gelegenheid bood de Drachtster kunstenaar Anne Woudwijk zowel de filiaalhouder drs. L.S.J. Andringa, als de toenmalige president-directeur dr. W.F. Duisenberg, twee ganzen aan. De keuze om twee ganzen te verbeelden was weloverwogen. Ganzen staan bekend om hun grote waakzaamheid, dat paste volgens Anne Woudwijk bij een bank, die waakzaam moet zijn. Daarnaast zijn ganzenparen elkaar hun leven lang trouw. De kunstenaar gaf zijn ganzenpaar de namen Frisia en Gruno, als symbool van verbondenheid tussen de provincies Fryslân en Groningen, passend bij het nieuwe filiaal van de Nederlandsche Bank.

147e kb 2 gvr woudwijk ganzentrek

2. Ganzentrek 2, Anne Woudwijk, © foto auteur

Ganzentrek
De bank waardeerde de symboliek en gaf Woudwijk opdracht om een monumentaal kunstwerk te maken. De kunstenaar maakte datzelfde jaar, 1992, zijn sculptuur De Ganzentrek. Deze bestaat uit drie grote vleugels die schuin achterover uit het water voor het voormalige bankgebouw omhoog steken. Dit zorgt voor vaart, net als bij zijn eveneens schuin geplaatste beeld Skûtsjes (Kunstrubriek 24). Die dynamiek past bij de ganzentrek. De vleugels zijn driehoekig van vorm en verschillend in grootte, de grootste van 5,50 meter hoog staat het dichtstbij het witte kubistische gebouw. De vleugels zijn in een hoek van 17 graden in de vijver geplaatst.

 147e kb 4 fietsbrug Dr8n foto gvr

3. Fietsbrug, © foto auteur

IJkpunt
Het beeld is vanaf de weg te zien en vanaf het smalle pad met wilde bloemen langs het water naar de fietsbrug verderop. De vleugels vormen van veraf en van dichtbij een ijk- en rustpunt. Gakkende ganzen vliegen in V-vormige formatie ook over deze locatie, een majestueus schouwspel. Woudwijk beeldde op de grote ganzenvleugels die V-vormige vliegformatie van de ganzen af. In het najaar en voorjaar strijken ganzen neer in Friesland, foerageren op het land bij het water en vliegen al naar gelang het jaargetijde verder Noord- of Zuidwaarts.

 147e kb 3 gvr woudwijk ganzentrek

4. Ganzentrek 4, Anne Woudwijk, © foto auteur

De steen
Het gebouw aan de Zonnedauw 10 in Drachten, gemeente Smallingerland, werd in 1995 door een reorganisatie binnen de Nederlandsche Bank al overbodig en is later voor een fractie van de bouwkosten verkocht aan een bedrijf in lichtarmaturen. Na het faillissement van dat bedrijf stond het drie jaar leeg, totdat Gerk Kooi het in april 2013 van de curator kocht om er het hoofdkantoor van zijn in 2010 opgerichte bedrijf Kooi Security te vestigen. De robuuste, geabstraheerde ganzentrek van Woudwijk siert nog altijd de vijver. Het kunstwerk van Belgisch hardsteen hoort tot de beeldenreeks waarin de steen zelf steeds belangrijker werd voor de uitbeelding van onderwerpen.

 

147e kb 5 gvr Woudwijk ganzentrek

5. Ganzentrek 4, Anne Woudwijk, © foto auteur

Net stilstean
Deze beelden volgden op werken als Grutte Pier (1952), herkenbaar figuratief werk en net als de ganzentrek een Fries onderwerp. De Heerenveense Courant citeerde Woudwijk in 1990 naar aanleiding van De sprong van de ree aan de Julianaweg, Oranjewoud, die hij ter plekke uit drie stukken Belgisch hardsteen hakte: “De minsken wolle in goed figuratyf hawwe. Mar op dizze manier komt Fryslân fol te stean mei Ot en Sien-bylden. En dy kant moatte wy net út. Wy moatte krekt ynspylje op wat der hjoed-de-dei bart en net stilstean bliuwe”, stelde Woudwijk. (De mensen willen een goed figuratief hebben. Maar op deze manier komt Friesland vol te staan met Ot en Sien-beelden. En die kant moeten we niet uit. We moeten juist inspelen op wat er tegenwoordig gebeurt en niet blijven stilstaan.)

147e kb 6 Sprong vd ree woudwijk kwurk

6. De sprong van de ree, Anne Woudwijk © foto auteur

Ritme
In kunstrubriek 76 stond het driedelige beeld De Korhoender uit1997 centraal. Dat sluit aan op de Ganzentrek en de in opdracht van Gemeente Heerenveen gemaakte sculptuur waarop de ree vanuit de bosrand voor zijn leven over de weg springt in elkaar opvolgende filmische beeldfragmenten op drie stenen. De vorm van die stenen zijn net zo beeldbepalend als in De Ganzentrek waarin vorm, ritme, grootte, afstand en formatie vergelijkbaar zijn met het ritme van vleugelslagen en de afstand tussen de ganzen die ineens het luchtruim vullen om daarna steeds kleiner en nog steeds in V-formatie, uit beeld verdwijnen.

Drachten, Aldtsjerk 2017, ©Gerhild van Rooij, www.gbv-artgallery.nl

Foto’s en bronnen
Foto’s 1 t/m 5 Ganzentrek ©Gerhild van Rooij
Foto 6 De sprong van de Ree, Ytzen,
www.keunstwurk.nl
www.slahheerenveen.nl/anne-woudwijk (Stichting Literaire Activiteiten Heerenveen/ Heerenveense Courant)
Fokke Wester. ‘Oude vesting Nederlandsche Bank wordt weer kantoorgebouw’, 19.10.2013, www.drachtstercourant.nl/
Gerhilds Kunstrubriek 24: Cortènstaal 7, De Boegen, Frans Ram, 3.2.2015, Pluskrant.nl
Gerhilds Kunstrubriek 76: Korhoender, Anne W

1. Lts-ertje, rechts de Ent. © Foto auteur

2. Beeld Wrakhout, aluminiumcement, 1970 bij OSG Sevenwolden, Fedde Schurerplein 1 Heerenveen op omslag Kunst met een opdracht

Gorredijk, Beetsterzwaag, Aldtsjerk © Gerhild van Rooij

Zie https://www.tresoar.nl/Pages/Kunst-met-een-opdracht.aspx
Volgende week De ent en meer kunst van Jaap van der Meij



 A

willien beuk

 

In juli won kunstenares Willien Beuk uit Jorwert met haar inzending de eerste prijs bij de kunstwedstrijd (thema De Stijl) tijdens het Kunstweekend.

Het prijswinnende kunstwerk is gemaakt van wit geschilderde printplaatjes op een plaat, waarbij enkele vlakjes in de kleuren van de Stijl zijn geschilderd. Het lijkt op een stad van boven of een industrieterrein. Willien maakt gebruik van toevallige materialen met als uitdaging iets anders te maken dan waar ze oorspronkelijk voor bedoeld zijn.

De jury vond dit werk eruit springen vanwege de originaliteit. Een fraaie hedendaagse vertaling van De Stijl.

De eerste prijs was een expositie in Museum Opsterlân in Gorredijk. Het werk heeft inmiddels een plekje in het Museum en is tot 5 november te bewonderen. Voor verder informatie over het museum www.museumopsterlân.nl

145e kb 1 DSC 3065 piet lijm uitsmeren kopie

1. Piet Heeringa restaureert een kaart, 2017 (foto auteur)

Wat betekenden schoolplaten?
“Je raakte vertrouwd met heel diverse kennis. De huidige schoolplatenexpositie Hoe heurde het eigenlijk laat bijvoorbeeld zien hoe er tegen normen en waarden aangekeken werd. Zo leerden kinderen de maatschappelijke gedragscode. Vijf tot zes dagen per week namen ze die beelden in zich op, totdat de volgende schoolplaat er hing. Nu zien kinderen digi-bordplaatjes, die met één veeg uit beeld verdwijnen. Dat is te snel. Als je iets mooi vindt, wil je het nog wel een keer zien en nog eens en het helemaal in je opnemen. De tafels op rekenplaten kon je tussendoor steeds goed bestuderen. Zo vergat je minder, net als bij platen met werkwoorden of zelfstandige naamwoorden.”

145e kb 2 Slijper Bosch en weidevogels pl

2. H.J. Slijper, Bos- en weidevogels. Wandschoolplaat, 1959. Uitgever W.J. Thieme & Cie Zutphen (historisch)

Waar ontstond de passie voor schoolplaten?
“De schoolplaat ‘Bos(ch)- en weidevogels’ van Slijper, die op mijn lagere school in de klas van meester Humalda hing, maakte blijvend indruk op me. Ik schafte die op mijn twaalfde al aan en kijk er nog graag naar. Later ben ik meer soorten schoolplaten gaan verzamelen, achterop de platen stonden de series. Zo wist ik wat er nog meer was en begon te zoeken. Vanaf 2009 heb ik in een stroomversnelling heel veel bijeengescharreld en zo nodig gerepareerd of van nieuwe stokken voorzien. Dat doe ik nog, er is zoveel.”

145e kb 3 permanente expo Piet H gvr

3. Schoolplatenmuseum Yn 't Bûthûs, 2017 (foto auteur)

Hoe verzamelde u?
“Door mijn werk als veehandelaar en boer kwam ik overal in het land en dan vroeg ik bij scholen: ‘Is er nog iets dat opgeruimd moet worden?’ Zo kwam je wel eens wat tegen. Ik was te druk om handelaren of beurzen af te gaan, maar vond dat de vele schoolplaten voor het aanschouwelijk onderwijs niet verloren mochten raken. Ik zei altijd tegen die scholen: ‘Niet weggooien.’ In mijn museum mag iedereen alles inzien en overal aankomen. Als iemand iets wil weten, haal ik de bijpassende plaat tevoorschijn. Het museum is een feest van herkenning.”

145e kb 4 deinum piet h aap noot jestseshoek gvr

4. Aap-noot-mies-detail in vaste opstelling in Schoolplatenmuseum Yn 't Bûthûs, 2017 (foto auteur)

Wat boeit bezoekers?
“Je hoort: ‘Oh die platen hingen op school’, en dan komen de verhalen. Mijn kracht is vertellen wie het gemaakt heeft en wat het is. En ook prioriteit een bakje thee en koek erbij, iedereen laten rondlopen zoals thuis in deze grote ruimte. Ik kan niet alles tegelijk tonen, alle kaarten van vliegtuigen tot kangoeroes heb ik in het hoofd. Ik vertel over de oudste platen. Voor 1900 waren er maar een paar uitgevers. Ik wijs op vele bijzondere schoolwandplaten van 1900-1950 van de Groningse uitgevers Wolters Noordhof en Dijkstra. Allemaal wilden ze iets verdienen en lieten hetzelfde onderwerp net iets anders tekenen.”

145e kb 5 pl Vervoer or Duits 1839 intr Berend Brugsma

5. Berentd (Berent) Brugsma, uit Duitsland geïntroduceerde geschiedenis schoolplaat, 1839 (historisch)

Hoe vinden mensen het museum?
“Ik adverteer alleen in Uytland, recreatiegebied Noord Nederland en heb met mijn schoolplaten in het Catawikiblad verzamelen gestaan. Daardoor komen bezoekers van ver. Ik leg extra kaarten klaar die bij ze passen. Van Duitsland tot Canada en Nieuw-Zeeland herkent iedereen iets van hun eigen dingen, natuur of geschiedenis. Ik heb zelfs houten schoolplaten met brailleschrift en reliëf. Je kunt de hele ontwikkeling zien van zwart-wit tot kleur, op papier, linnen, plastic, hout. En in bijpassende boekjes, handleidingen en verschillende leesplanken voor Nederland, overzee, voormalig Indië, katholieken enzovoort.”

145e kb 6 schkrt friesl 1 uur v Assen GvR3078

6. Schaal een uur gaans. Verklaring der teekens op Schoolkaart van Friesland, R. van Assen, Groningen. J.B. Wolters, in originele houten lijst, 2017 (foto auteur)

Heeft u nog een wens?
“Ja, dat het Schoolplatenmuseum doorgaat. Wat zal er nog wezen dat scholen niet meer gebruiken of op andere plaatsen ligt? Voor mij zijn schoolplaten die bij het aanschouwelijk onderwijs hoorden cultureel erfgoed van de laatste honderdvijftig jaar. Hier blijft het allemaal behouden voor de toekomst. Er zijn weer heel grote schoolplaten hierheen onderweg, de collectie groeit nog. Ik ben 62 en hoop nog ruim twintig jaar door te gaan. Daarna zijn mijn kinderen er misschien aan toe en hebben ze hoop ik de rust om dit door te zetten.”

Deinum, Aldtsjerk, 2017, ©Gerhild van Rooij

Zie: Gerhilds 144ste Kunstrubriek, Heeringa’s Schoolplatenmuseum Yn’t Bûthûs
en Gerhilds 17de Boekrubriek, De schoolplaat In ons land (Koekkoek)

www.schoolplatendeinum.nl Sint Janswei 3, 9033WN Deinum, € 6,50 incl. koffie/thee, gratis parkeren, rolstoeltoegankelijk, op afspraak: 06-5397715
Zie: https://www.youtube.com/watch?v=ZPK0VS8BHBE

144e kb 1 hoe heurde onvoorzichtig HJ v Lummel

1. Onvoorzichtigheid, 46, H.J. van Lummel, or. uitgave Kemink en Zoon Utrecht. Collectie Piet Heeringa (foto auteur)

Schoolplaten blijken in het geheugen gegrift te staan. Museum Opsterlân heeft een aap-noot-mies-leesplank en toebehoren in de schoolklas en schoolplaten over de streekgeschiedenis, passend bij het aanschouwelijk onderwijs uit grootmoeders tijd. Er zijn nog meer van die platen die lang in de klassen hingen in Schoolplatenmuseum Yn ’t Bûthûs in Deinum. Op 17 december 2016 opende daar Hoe heurde het eigenlijk?’, negentiende en twintigste eeuwse platen van Hendrik Jan van Lummel, Johannes Gabriëlse, André Mathy en het Vrije Stel Onderwijs. Volgens oprichter-eigenaar en gastheer Piet Heeringa zijn er circa tienduizend in Nederland gebruikte schoolplaten bekend.


144e kb 2 heurde naarstig milddadig gvr

2. Naarstigheid (vlijt en milddadigheid), Lith. Versluys & Scherjon Utrecht, H.J. van Lummel, Platen I, No XXVIII nieuwe druk. Uitgave Kemink & Zoon, Over den Dom te Utrecht. Collectie Piet Heeringa (foto auteur).

Van Lummel
Op de geëxposeerde plaat van Vrije Stel Onderwijs ziet meester bij het bord (spons en doek) een jongen met zijn lineaal een ander slaan, waarbij zijn boek van de bank rolt. Daarnaast staat het nablijven en strafwerk. Onder is het buiten nalopen van anderen verbeeld en te laat thuis, dan zonder eten naar bed; de hond krijgt jouw eten. Hendrik Jan van Lummel (1815-1877) liet ook zien dat je moest opletten wat je deed en naliet. Deze zoon van onderwijzer en huisschilder Berend van Lummel was leerkracht maar omdat het loon heel laag was ook schilder. Rond 1860 maakte hij als pionier de eerste schoolplaten en voorzag die van uitgebreide handleidingen. Zijn doel was: ‘het beschaven van de jeugd uit de volksklasse door het bijbrengen van burgerlijke normen en waarden.’

 

144e kb 3 hoe heurde het overzicht gvr

3. Expositie: Hoe heerde het eigenlijK? in Deinum. (foto auteur).

Expositiereeks
In het Schoolplatenmuseum is een permanente expositie en één thematentoonstelling die jaarlijks wisselt. Tot nu toe: Verdwenen Nederland (2009-10), Vaderlandse Geschiedenis (2010-11), Het leven volgens Koekkoek en Jetzes (2011-12), Zo natuurlijk: De Slijperserie (2012-13), Schepen op Schoolplaten Zeebonken, zeeschuimers en meer! Maritieme platen van de VOC tot de groeiende wereldhaven Rotterdam en daarnaast historische modelzeilschepen (2014), Het zuivelproces (2014-15) en de voorlaatste expositie En … Sprookjes en de industriële revolutie (2015-16). Heeringa putte hiervoor uit zijn circa zesduizend schoolplaten en heeft nooit iets hoeven lenen. Hij vertelt aanstekelijk over wat er hangt of op verzoek tevoorschijn gehaald wordt.

 

144e kb 4 hoe heurt t vrijestelo eten gvrLocatie

4. Het Vrije Stelonderwijs, J. Klootsma en A. Brands. 1e serie plaat 6. Uitgave van P. Noordhoff te Groningen. Collectie Piet Heeringa (foto auteur).

Het museum ligt ten Westen van Leeuwarden in het kleiweidegebied van het voormalige Westergo in gemeente Menaldumadeel in het terpdorp Deinum. Daar staat een 13de eeuwse kerk waarvan de tussen 1550-1567 gebouwde toren in 1589 een sipel (ui) kreeg en in 1753 een Latijnse tekst, vertaald: ‘Diende in eerdere tijd mijn spits als vuurwapen, nu wijst deze toren een ieder van ver zijn weg.’ Een verwijzing naar de Middelzee en eerste weg vlak voor Deinum, de oude Middelzeedijk. Tegenover ‘De sipel’ (kerk) ligt aan de Sint Janswei 3 de in 1888 voor C.W. A. Buma ontworpen stelpboerderij.

 

144e kb 5 P Heeringa vogeltrek gvr

5. Marloes Eskens, Leo van der Laan, co-auteur Bé Lamberts, Willem Cornelis de Groot 1853-1939 architect in Friesland, Friese Pers/Noordboek, april 2009,ISBN 9789033008078 (108 pagina's geillustreerd, 12 x 212 x 209 mm, 392 gram)

W.C. de Groot
De boerderij van Piet Heeringa is ontworpen door de Friese architect Willem Cornelis de Groot, vaak W.C. genoemd (Hollum, 6 oktober 1853 – Leeuwarden,19 juli 1939). Hij ontwierp begin twintigste eeuw in opdracht van Woningvereeniging Leeuwarden de Oud-Indische Buurt, Saskiabuurt en Hollanderwijk en ontwierp ook voor het Diaconessenhuis en Sint Anthony Gasthuis in Leeuwarden. In 2009 stond zijn oeuvre centraal in het Fries Museum, hetzelfde jaar waarin Piet Heeringa in de voormalige koeienstal (bûthûs) het Schoolplatenmuseum Yn ’t Bûthûs startte.

 

144e kb 6 WC de Groot boek

6. Piet Heeringa bij een van zijn favoriete platen over de mondiale vogeltrek: Das Wunder des Vogelzuges, Verlag Ch. Jaeger, Hannover, Wiking Druckerei GmbH Darmstadt (foto auteur).

Idee voor museum
Voorjaar 2009 zocht een stagiaire van alles uit over W.C. de Groot. Ze zag de schoolplaten in de lange gang van de boerderij en tipte Heeringa dat oud-raadslid en stadshistoricus Hendrik ten Hoeve zijn schoolplaten wilde onderbrengen. Heeringa is een paar maal bij hem geweest: “Hij moest even weten wie ik was en daarna heb ik die schoolplatencollectie gekocht met een complete serie aardrijkskundeplaten met blinde kaarten met stippen waarbij mooie platen hoorden. Het is uiteindelijk allemaal aanschouwelijk onderwijs. Ik wist toen: nu open ik een museum en laat anderen meegenieten van die schoolplaten.”

Deinum, Aldtsjerk, 2017, ©Gerhild van Rooij tekst en foto’s


Schoolplatenmuseum Yn ’t Bûthûs

Sint Janswei 3, 9033 WN Deinum, Entreeprijs op aanvraag incl. koffie/thee, gratis parkeren, rolstoel-toegankelijk (mindervalide toilet). Op afspraak: 06-53977150 www.schoolplatendeinum.nl
Zie: https://www.youtube.com/watch?v=42DfHj0eQs8

(Bij ANWB-fietsknooppunten 60 en 77)

Bronnen

collectiontrade.nl
Piet Heeringa
Zie ook: Gerhilds 17de Boekrubriek, De Schoolplaat, In ons land (Koekkoek)
en Gerhilds 145ste Kunstrubriek, deel 2

143e kb 1 Naked Raku schaal 1

Naked Raku schaal 1, Tjabel Klok (foto kunstenaar)

Hoe combineerde je werk en studie?
“Voor de acht studievakken: leer bewerken, metaal bewerken, hout bewerken, keramiek, vrij vormen, kunstgeschiedenis, handvaardigheid-didactiek en gereedschapsleer werkte ik als het in huis rustig was, van negen uur ’s avonds tot twaalf of een uur. Elke dag moest ik om 7 uur het bed weer uit om les te geven, in Drachten dertien jaar op de Christelijke LEAO (de Splitting), daarna bij KMBO (Kort Middelbaar Beroeps Onderwijs, gefuseerd met ROC). Ik eindigde mijn onderwijscarrière later in het management. Na de handvaardigheidsstudie was zelf keramiek maken en die kennis doorgeven een ontspanning.”

 

143e kb 2 Raku oven bouwen en stoken bij Anno Smith ca. 1972

Raku oven stoken en bouwen 1, terrein van Anno Smith, ca 1972, foto Tjabel Klok

Hoe ontstond je passie voor raku?
“Ik had in 1968 toen ik de Voortgezette Studie Handvaardigheid begon nog helemaal niets met klei. Die passie begon in 1969 in het tweede jaar van de VSH (latere Akte Handvaardigheid A). Anno Smith liet onze groep op zijn landgoed meebouwen aan een raku-oven. Over een laag puin legden we een stenen vloer met twee lage muren van opgestapelde stenen. We smeerden tegen de binnenkant van deze tunneloven-muren klei en duwden daarin platte klampen, bakstenen op hun zijkant gestapeld. Bovenop legden we rode ovenplaten. We vroegen stookhout. Anno wees een dennenboom aan. Die moesten we kappen en tot stookhout hakken. Dennenhout brandt altijd wel. In Anno Smith keramist, De grote gevelversierder (Jaap Ekhart & Rudmer Nijman) staat deze raku-oven afgebeeld.”

 

143e kb 3 Raku oven bouwen en stoken met Anno Smith ca. 1972

Anno Smith met sigaar, Raku oven bouwen 2, ca 1972, foto Tjabel Klok

 

Wat betekende Anno Smith?
“Dankzij die raku-ervaring bleef ik erover lezen en experimenteren. Anno, die altijd een sigaar in zijn hoofd had, zei: ‘Gooi in mijn afgekoelde oven eens een krant en kijk dan buiten.’ Die krant vloog uit de schoorsteen, zo goed was de trek van zijn zelfgebouwde, op vette kolen gestookte oven . Door zijn manier van lesgeven, omgaan met mensen, én de uitdagende manier waarop hij zijn vak uitoefende volgde ik na de akte A opleiding (1968-72) in 1972-73 op zaterdagen een tussenjaar bij hem aan de School voor Handenarbeid in Groningen. Hij gaf deels les bij hem thuis in Paterswolde. We leerden berekeningen maken voor glazuren en bij aankomst in 1973 op de Minerva Academie wisten we al meer dan daar bij het Akte Handvaardigheid B-eindexamen (1977) gevraagd werd.”

143e kb 4 Raku vaas chawans

Raku vaas en chawans, Tjabel Klok

Hoe breng jij kennis over?
“Anno liet ons heel veel proeven maken en riep wel: ‘Kijk even naar het pad, hier ligt mijn kapitaal.’ Allemaal scherven. Ik leer cursisten: ‘Niet tevreden? Sla je werk stuk, begin opnieuw’, en wijs op de hamer in mijn atelier. Die gebruik ik weinig, maar deze waarborgde mijn kwaliteit. Ik onderzocht raku-technieken en andere zoals
oud-Mexicaanse keramiektechnieken. Traditionele oude technieken, stookwijzen en decoraties pas ik toe naast moderne Naked Raku-techniek, die hier ongeveer vijftien jaar bekend is. Daarin worden kleuren vervangen door grafische lijnen en patronen als herinnering aan de voorheen aanwezige glazuurlaag.



143e kb 5 Naked Raku proces

Naked Raku proces, Tjabel Klok, foto Jelly Klok

Hoe werkt dat?
Op mijn website staat het uitgebreid beschreven. Deze techniek maakt bewust gebruik van een ‘glazuurfoutje’. Maar je moet weten wat de scherf, sliblaag en glazuurlaag doen, welke temperatuur en tijdsduur je nodig hebt. Een 1 millimeter dun waterglaslaagje op een cilindrische vorm droog ik met een brander en daarna duw ik die wand uit. Er ontstaan barstjes en breukvlakken. Door inkrassingen en uitsparingen heb ik nog meer decoratie-mogelijkheden. Ik bestrijk het geheel met roodbakkende slib, Terra Sigillata, en daarover glazuur. Na het stoken gaat het werk de zaagselton in. Als je daarna water over de stukken sprenkelt, springen de kleislib en glazuur eraf en blijft de grafische decoratie.

Opeinde, Aldtsjerk, 2017 © Gerhild van Rooij

143e kb 6 boek Anno Smith

Anno Smith, de grote gevelversierder. Achtergrond: detail van zijn tableau met vlucht vogels, geglazuurd terracotta, formaat 140 x 1.40 meter (Van Iddekingeweg 1, Groningen)

 

Bronnen
Gerhilds 142ste kunstrubriek ‘Raku- en glazuurspecialist Tjabel Klok’
Jaap Ekhart (auteur) & Rudmer Nijman (fotograaf), Redactie Rinus Woesthuis en Marleen van Leeuwen, Anno Smith keramist, De grote gevelversierder. Opgedragen aan Bea Smith (Anno’s vrouw), Uitgave Leander 2015, pp. 34, 68, 105, ISBN/EAN 978-94-91181-06-1.
www.tjabelklok.nl
Zien: 10 augustus-16 september 2017, Galerie Lytse Skientme, o.a. raku Tjabel Klok, donderdag t/m zaterdag en dinsdagse zomermarkten 12-17 uur, of op afspraak, Hoofdstraat 26, Koudum Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken., 06-40350461

Illustraties
Foto 1 t/m 4 © Tjabel Klok, 5 ©Jelly Klok, 6 boekomslag Tableau met vlucht